ވަރި ގިނަވުމުގެ ގައުމީ ކާރިސާ އާއި އޭގެ ފުންމިން!

ގައުމުގެ ހިތި ހަގީގަތް

ދިވެހިރާއްޖެއަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ބަލާއިރު ގުދުރަތީ ރީތިކަމާއި، ހަމަހިމޭންކަމާއި، އަމާންކަމުގެ ނަމޫނާއެކެވެ. “ދުނިޔޭގެ އެންމެ މަގުބޫލު ހަނީމޫން މަންޒިލް” ގެ ލަގަބު އެތައް ފަހަރަކު ހޯދާފައިވާ މި ކުޑަކުޑަ ޖަޒީރާ ގައުމަކީ، ލޯބިވެރިންގެ މެދުގައި އެންމެ މަގުބޫލު އެއް މަންޒިލެވެ. ނަމަވެސް، މި ރީތި ނަމުގެ ފަރުދާގެ ފުރަގަހުގައި ފޮރުވިފައިވަނީ ހައިރާންކުރަނިވި އަދި ހިތާމަވެރި އިޖުތިމާއީ ހަގީގަތެކެވެ. އެއީ ދިވެހި މުޖުތަމައުގެ އާއިލީ ގުޅުންތައް ބަލިކަށިވެ، ކައިވެނީގެ ގުޅުންތައް ރޫޅި، ވަރީގެ ނިސްބަތް ދުނިޔޭގެ ރެކޯޑު މިންވަރަށް އުފުލިފައިވުމުގެ ހަގީގަތެވެ.

ފެންނަން އޮތީ ހަމައެކަނި ފިނި ތަފާސްހިސާބުތަކެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ފެންނަނީ ރޫޅިފައިވާ އާއިލާތަކާއި، ބިކަވެފައިވާ ކުޑަކުދިންނާއި، ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލިކަށިވެފައިވާ އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުންގެ ވޭނީ ވާހަކަތަކެވެ. ގިނީސް ވޯރލްޑް ރެކޯޑްސްގައި 2002 ވަނަ އަހަރު، އާބާދީގެ ނިސްބަތުން އެންމެ ވަރި ގިނަ ގައުމުގެ ގޮތުގައި ދިވެހިރާއްޖެ ލިޔެވިގެން ދިއުމަކީ، ގައުމީ ފެންވަރެއްގައި މިކަމާ މެދު ވިސްނާލަންޖެހުނު ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ވޭތުވެދިޔަ ދެ އަހަރަށް ވުރެ ގިނަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި، ގާނޫނީ އޮނިގަނޑަށް ބަދަލުތަކެއް ގެނައި ކަމުގައި ވިޔަސް، މައްސަލައިގެ މުލަށް ވާސިލުވެވިފައި ނުވާކަން 2024 އަދި 2025 ގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވެއެވެ.

މިއަދުގެ ހާލަތު: ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ބިރުވެރި މަންޒަރު

ފެމިލީ ކޯޓާއި ނެޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިސްޓިކްސްގެ ފަހުގެ މައުލޫމާތުތަކަށް ބަލާއިރު، ވަރީގެ ނިސްބަތް އަދިވެސް ހުރީ ކަންބޮޑުވާންޖެހޭ މިންވަރެއްގައެވެ. 2024 ވަނަ އަހަރުގެ އޮކްޓޯބަރު މަހުގެ ނިޔަލަށް އެކަނި ބަލައިލި ކަމުގައި ވިޔަސް، ފެމިލީ ކޯޓުގައި 1,936 ކައިވެނި ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވުނުއިރު، ހަމަ އެ މުއްދަތުގެ ތެރޭގައި 1,154 ވަރި ވަނީ ރަޖިސްޓްރީ ކުރެވިފައެވެ. މާނައަކީ، އެވްރެޖްކޮށް ބަލާއިރު، ކުރެވޭ ކޮންމެ 100 ކައިވެންޏަކަށް ގާތްގަނޑަކަށް 60 ވަރި އެބަ ހިނގައެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކާ އަޅާބަލާއިރު އާދަޔާހިލާފު މަތީ އަދަދެކެވެ.

ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ބަލާއިރު، އެންމެ ވަރި ގިނަ ކަމަށް ފާހަގަކުރެވޭ ރަޝިޔާ (1،000 އިން 3.9) އަދި ބެލަރޫސް (1،000 އިން 3.7) ފަދަ ޤައުމުތަކަށް ވުރެ ރާއްޖޭގެ ރޭޓް ( 1،000 އިން 5.52) މާ މައްޗެވެ. މި ތަފާތު ބޮޑު ޢަދަދުތަކުން ދައްކުވައިދެނީ، ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަރިއަކީ ހަމައެކަނި ދެމަފިރިއެއްގެ ދެމެދުގައި ޖެހޭ މައްސަލައެއް ނޫން ކަމާއި، މިއީ ނިޒާމީ މައްސަލައެއްކަމެވެ.

މި ހިސާބުތަކުން އެނގިގެންދާ އެއް ހަގީގަތަކީ ގާނޫނީ ގޮތުން ކައިވެނި ރޫޅާލުމަށް ހުރަސްތަކެއް ގާއިމުކޮށްފައި ހުރި ނަމަވެސް، ދިވެހިންގެ މެދުގައި ކައިވެނި ރޫޅާލުމުގެ ސަގާފަތް އަދިވެސް ވަރަށް ވަރުގަދައަށް އޮތްކަމެވެ.

ތާރީހާ ނަޒަރިއްޔާތު: 2002 ގެ ރެކޯޑުން މިއަދާ ހަމައަށް

ދިވެހިރާއްޖޭގެ ވަރީގެ މައްސަލަ ރަނގަޅަށް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، މާޒީގެ ސަފްހާތަކަށް ބަލައިލުން މުހިންމެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމައަކީ ޒަމާނުއްސުރެ “ސީރިއަލް މޮނޮގަމީ” ނުވަތަ އެއް ކައިވެންޏަށް ފަހު އަނެއް ކައިވެނި ކުރުމުގެ އާދަ ވަރަށް ބޮޑަށް އަށަގެންފައިވާ މުޖުތަމަައުއެކެވެ.

• ގިނީސް ވޯރލްޑް ރެކޯޑް އަދި އޭގެ އަސަރު:

ބައިނަލްއަގުވާމީ މީޑިއާތަކުގެ ސަމާލުކަން 2000 ގެ އަހަރުތަކުގެ ކުރީކޮޅު، ރާއްޖެއަށް ހުއްޓުނީ ހަމައެކަނި ރީތި ގޮނޑުދޮށްތަކަކަށް ނޫނެވެ. އާބާދީގެ ނިސްބަތުން ދުނިޔޭގެ އެންމެ ވަރި ގިނަ ގައުމުގެ ގޮތުގައި ރާއްޖެ ފާހަގަކުރެވުނު ހިސާބުންނެވެ. އޭރު، ކޮންމެ 1,000 މީހަކަށް 10.97 ވަރި ރެކޯޑުކުރެވުނެވެ. މިއީ ދުނިޔޭގެ އެހެން ގައުމުތަކާ އަޅާކިޔާއިރު ގަބޫލުކުރަން ވެސް ދަތި މިންވަރެކެވެ.

އޭރުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު، ވަރިވުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. ފިރިމީހާ ބޭނުންވުމުން، ހަމައެކަނި އަނގަބަހުން “ވަރިކޮށްފިން” ކަމަށް ބުނެލުމުން ކައިވެނި ރޫޅިގެންދެއެވެ. ކޯޓަށް ދާންޖެހެނީ ހަމައެކަނި ވަރި ރަޖިސްޓްރީ ކުރުމަށެވެ. ވަރި ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ޝަރުއީ ކޯޓެއްގެ ހުކުމެއް ބޭނުމެއް ނުވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، އިޖުތިމާއީ ގޮތުން ވަރިވުމަކީ “އައިބެއް” ނުވަތަ ލަދުވެތި ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި މާބޮޑަށް ބެލެވިފައެއް ނުވެއެވެ.

• އާއިލީ ގާނޫނު 2000: އުއްމީދާއި ނާކާމިޔާބީ:

މި މައްސަލަ ހައްލުކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި، ދިވެހި ސަރުކާރުން 2000 ވަނަ އަހަރު “އާއިލާއާ ބެހޭ ގާނޫނު” ވުޖޫދަށް ގެނައެވެ. މި ގާނޫނުގެ އެންމެ މުހިންމު މަގުސަދަކީ ކައިވެނި ރޫޅާލުމުގެ ކުރިން ސުލްހަވުމަށް ފުރުސަތު ދިނުމާއި، ވަރިކުރުން ހަމައެކަނި ކޯޓު މެދުވެރިކޮށް ކުރެވޭ ކަމަކަށް ހެދުމެވެ.

މި ގާނޫނުގެ ދަށުން ގެނައި މުހިންމު ބަދަލުތަކުގެ ތެރޭގައި:

• ވަރިކުރުމުގެ ކުރިން ކޯޓުގައި އެކަމަށް އެދި ހުށަހެޅުން ލާޒިމުކުރުން.
• ދެމަފިރިން ސުލްހަކުރުމަށްޓަކައި ކޯޓުން މެދުވެރިއެއްގެ ދައުރު އަދާކުރުން 
• ފިރިމީހާ އަމިއްލައަށް ވަރިކިޔާ ޙާލަތްތަކުގައި، އެކަން ކޯޓަށް ސާބިތުކޮށްދިނުމަށް ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމައި ކޯޓުން ބޭރުގައި ވަރިކޮށްފި ނަމަ ޖޫރިމަނާކުރުން.

މި ފިޔަވަޅުތަކާއެކު، 2000 ގެ އަހަރުތަކުގެ މެދުތެރޭގައި ވަރީގެ ރޭޓަށް ކޮންމެވެސް ވަރެއްގެ ލުއިކަމެއް އައެވެ. ނަމަވެސް، ފާއިތުވި 10 އަހަރު ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަނެއްކާ ވެސް މި އާދަދުތައް ވަނީ މައްޗަށް ދާން ފަށާފައެވެ. މިއިން ދައްކުވައިދެނީ، ހަމައެކަނި ޤާނޫނީ ހުރަސްތަކަކުން އިޖުތިމާއީ ބޮޑު މައްސަލައެއް ހައްލުނުކުރެވޭނެ ކަމެވެ. ގައުމީ ޔުނިވާސިޓީ، އެމް.އެން.ޔޫ ގެ ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ގާނޫނު ހަރުކަށި ކުރުމުން ބައެއް ފަހަރު ނުކުންނަ ނަތީޖާއަކީ، ވިހަ ގުޅުންތަކެއްގެ ތެރޭގައި ދެމަފިރިން ތާށިވެފައި ތިބެންޖެހުމެވެ.

⁠ވަރި ގިނަވުމުގެ އަސްލު: އިޖުތިމާއީ އަދި އިގްތިސާދީ ސަބަބުތައް

އެމް.އެން.ޔޫ އިން ކޮށްފައިވާ ދިރާސާއަކުން، ވަރި ގިނަވުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު ނުވަ ސަބަބެއް ވަނީ ފާހަގަކޮށްފައެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ނަޒަރިއްޔާތުތަކެއް ނޫނެވެ. މިއީ ވަރީގެ ހިތި ތަޖުރިބާކޮށްފައިވާ އެތައް ބައެއްގެ ވާހަކަތަކުން ނެގިފައިވާ ހަގީގަތްތަކެކެވެ.

• ޅައުމުރުގައި ކައިވެނިކުރުމާއި ތަސައްރަފު ނުފުދުން

ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި އަދިވެސް ޅައުމުރުގައި ކައިވެނިކުރުމުގެ ސަގާފަތް އެބައޮތެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ޒުވާން އުމުރުގައި ކުރާ ކައިވެނިތައް ރޫޅުމުގެ ފުރުސަތު މާ ބޮޑެވެ. ސަބަބަކީ، ކައިވެންޏަކީ ހަމައެކަނި ލޯބީގެ ގުޅުމެއް ނޫންކަމާއި، އެއީ ބޮޑު ޒިންމާއެއްކަން ޒުވާނުންނަށް އިޙްސާސް ނުކުރެވުމެވެ. ހާއްސަކޮށް، މައްސަލަތައް ހައްލުކުރުމުގެ ހުނަރު ނެތުމާއި، ދިރިއުޅުމުގެ ބުރަދަން އުފުލުމަށް ނަފްސާނީ ގޮތުން ތައްޔާރުވެފައި ނުވުމަކީ ކައިވެނިތައް އަވަހަށް ރޫޅިގެންދާ ސަބަބެކެވެ. ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި، އާއިލާގެ ތެރޭގައި އޮންނަ ހަރުކަށިކަމުން ސަލާމަތްވުމަށްޓަކައި “އެސްކޭޕް ރޫޓެއް” ގެ ގޮތުގައި ކައިވެނި ހިޔާރުކުރާ ޒުވާނުން ވެސް މަދެއް ނޫނެވެ.

• މާލޭގެ “ކޮޓަރި ދިރިއުޅުން”: ތޮއްޖެހުމާއި ޕްރައިވެސީ ނެތުން

މާލެއަކީ ދުނިޔޭގެ ނިސްބަތުން ވެސް އެންމެ ތޮއްޖެހިފައިވާ އެއް ސިޓީއެވެ. އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް މާލެ ސަރަޙައްދަށް ޖަމާވެފައިވާއިރު، ބޯހިޔާވަހިކަމުގެ ދަތިކަމަކީ ކައިވެނިތަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމެވެ. ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި މާލޭގެ އާބާދީގެ 85 ޕަސެންޓް މީހުން ދިރިއުޅެނީ ތޮއްޖެހިފައިވާ ހާލަތުގައެވެ. ކައިވެނިކޮށްގެން އުޅޭއިރު ވެސް، ގިނަ ފަހަރަށް ޖެހެނީ މައިންބަފައިން ނުވަތަ އެހެން އާއިލާތަކާ އެކު އެއް އެޕާޓްމަންޓެއްގައި ނުވަތަ އެއް ކޮޓަރިއެއްގައި އުޅޭށެވެ.

ބޯހިޔާވަހިކަން ނެތުމުގެ ސަބަބުން، ސިޓިންގ ރޫމްތަކުގައި ނުވަތަ ދަރިންނާ އެކު ކޮޓަރީގައި ނިދަންޖެހޭ ދެމަފިރިން މަދެއް ނޫނެވެ. ޕްރައިވެސީ ނެތުމުގެ ސަބަބުން ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަންޖެހޭ ގާތްކަން ގެއްލި، ކުދިކުދި މައްސަލަތައް ބޮޑެތި އަރާރުންތަކަށް ބަދަލުވެގެންދެއެވެ. ދުވަހުން ދުވަހަށް މަޝްވަރާކޮށް ހައްލުކުރަންޖެހޭ ކަންކަން ހައްލުކުރުމަށް ހުރަސް އެޅި އެކަންކަމާ މެދު ވާހަކަ ދެއްކުމަށް ހުސް ވަގުތެއް ނުލިބި ބޮޑެތި މައްސަލަތަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން “އިން-ލޯސް” ނުވަތަ ފިރިމީހާ/އަނބިމީހާގެ އާއިލާގެ ނުފޫޒު ގަދަވެ، ދެމަފިރިންގެ ދޭތެރެއަށް ވަނުމުގެ ފުރުސަތު މިފަދަ މާޙައުލުތަކުގައި ބޮޑުވެއެވެ.

މާލީ ދަތިކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ އަގު

ރާއްޖޭގެ ދިރިއުޅުމުގެ އަގު އިންތިހާއަށް މަތިވުމަކީ ޢާއިލާތައް ރޫޅުމަށް މެދުވެރިވާ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ. ހާއްސަކޮށް މާލޭގައި ކުލި ދެއްކުމަށާއި، ކަރަންޓު ބިލް އަދި ކުދިންގެ ޚަރަދުތައް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ދެމަފިރިން ދެމީހުން ލޯބޯފިއްސައިގެން މަސައްކަތްކުރަންޖެހެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ އެކަކު އަނެކަކަށް ވަގުތު ނުދެވުމާއި މާލީ ދަތިކަމުގެ ސަބަބުން ހާސްކަން ބޮޑުވެ، އަބަދު ޒުވާބުކުރަން ޖެހުމާއި  ފިރިހެނާގެ މައްޗަށް އޮންނަ މާލީ ބުރަ ބޮޑުވެ، ނަފްސާނީ ގޮތުން ބަލިކަށިވުމެވެ. 

 ކައިވެނިން ބޭރުން ގުޅުން ހިންގުން

ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުމާއި، ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ނުފޫޒާ އެކު، ކައިވެނިން ބޭރުން ގުޅުން ހިންގުމުގެ މައްސަލަ ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. “ޑިޖިޓަލް އިންފިޑެލިޓީ” އިން ފެށިގެން، އޮފީސް މާޙައުލުން އުފެދޭ ގުޅުންތަކާ ހިސާބަށް، މިއީ ކައިވެނިތައް ރޫޅުމަށް މެދުވެރިވާ އެންމެ އާންމު އެއް ސަބަބެވެ. އިތުބާރު ގެއްލުމުން، އެ ގުޅުން އަލުން އާރާސްތުކުރުމަކީ އުނދަގޫ ކަމެކެވެ.

⁠”ރިސޯޓް ލައިފް”: އިގްތިސާދީ ނާރެސް އަދި އާއިލީ ވަކިވުން

ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދުގެ މައި ތަނބަކީ ފަތުރުވެރިކަމެވެ. ނަމަވެސް، މި ސިނާއާތް ބައްޓަންވެފައި އޮތް ގޮތުން، މިއީ ދިވެހި އާއިލާތަކަށް އޮތް އެންމެ ބޮޑު އެއް އިމްތިހާނެވެ. ރިސޯޓުތަކުގައި މަސައްކަތްކުރާ އެތައް ހާސް ދިވެހި ފިރިހެނުންނެއް އުޅެމުންދަނީ އެމީހުންގެ އަނބިދަރިންނާ ދުރުގައެވެ. ވަޒީފާގެ މާޙައުލު އޮންނަ ގޮތުން، ގިނަ މުވައްޒަފުންނަށް ރަށަށް އާދެވެނީ ހަފްތާއަކު އެއްފަހަރު ނުވަތަ މަހަކު އެއްފަހަރުއެވެ. މި “ދުރުކަމުގެ” ސަބަބުން ދެމަފިރިންގެ ދެމެދުގައި އޮންނަންޖެހޭ ޖަޒުބާތީ ގުޅުން ހީނަރުވެގެންދެއެވެ. އަދި ދަރިން ބެލުމުގެ ޒިންމާ ހަމަ އެކަނި މަންމަގެ ބޮލުގައި އެޅި، މަންމައަށް ބުރަ ބޮޑުވެއެވެ.

މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ފިރިމީހާ ނެތުމުގެ އިޙްސާސް ފޫބެއްދުމަށްޓަކައި ނުވަތަ އެކަނިވެރިކަން ފިލުވުމަށްޓަކައި، ދެފަރާތުން ކުރެ ފަރާތަކުން ނުހަމަ ގުޅުންތަކަށް ލެނބުމުގެ ފުރުސަތު ބޮޑުވެއެވެ. ފުވައްމުލައް ސިޓީ ފަދަ ރަށްރަށުގައި ހެދިފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ފިރިހެނުން ރިސޯޓުތަކުގެ ވަޒީފާތަކަށް ދިއުމަކީ އެ ރަށްރަށުގައި ވަރި ގިނަވުމުގެ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ. 

ސަގާފީ މަސްހުނިވުން

ރިސޯޓު މާހައުލަކީ ތަފާތު ގައުމުތަކުގެ މީހުންނާއި ސަގާފަތްތައް އެކުވެފައިވާ ތަނެކެވެ. މި “މަލްޓިކަލްޗަރަލް” މާޙައުލުގެ ތެރެއިން ލިބޭ މިނިވަންކަމާއި، ތަފާތު ވިސްނުންތަކުގެ ސަބަބުން، ޓްރެޑިޝަނަލް ކައިވެނީގެ އުސޫލުތަކަށް ބަދަލު އާދެއެވެ. ބައެއް ފަހަރު، ރިސޯޓު މުވައްޒަފުން ފަތުރުވެރިންނާ ނުވަތަ ބޭރު މުވައްޒަފުންނާ ގުޅުން އުފެއްދުމަކީ ވެސް، ރަށުގައި ތިބޭ އަނބިންނާ ވަކިވުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެއް ކަމަށް ދިރާސާތަކުން ފާހަގަކުރެއެވެ.

އަންހެނުންނަށް އުނދަގޫ، ފިރިހެނުންނަށް ފަސޭހަ؟

ފެމިލީ ކޯޓުގެ ޗީފް ޖަޖް 2024 ވަނަ އަހަރު ދެއްވި އިންޓަވިއުއެއްގައި ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ވަރީގެ މައްސަލަތަކުގައި ފިރިހެނުން ގިނައިން ހުށަހަޅަނީ އަނބިމީހާ “ނުކިޔަމަންތެރިވުން” ސަބަބެއް ކަމުގައެވެ. އަނެއް ކޮޅުން އަންހެނުން ހުށަހަޅަނީ ފިރިމީހާގެ “އަޅާނުލުން” ނުވަތަ ޒިންމާ އަދާނުކުރުމެވެ.

މި ދެ ސަބަބު ކޯޓުގައި ސާބިތުކުރުމުގައި އަންހެނުންނަށް ބޮޑެތި ތަކުލީފުތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ. ފިރިހެނަކަށް ވަރިކުރުމަށްޓަކައި ދައްކަންޖެހޭ ސަބަބުތައް ލުއިވެފައި، އިޖުރާއަތްތައް އަވަހެވެ. ބައެއް ފަހަރު 14 ދުވަސް ތެރޭގައި ވަރި ނިންމާލެވެއެވެ. ނަމަވެސް، އަންހެނަކު ވަރިވާން އެދިއްޖެ ނަމަ (ހުލްގު ނުވަތަ ފަސްހު)، އެކަން ސާބިތުކުރުމަށްޓަކައި ދިގު މުއްދަތެއް ހޭދަކުރަންޖެހެއެވެ. މާލީ ގޮތުން ގުރުބާނީތަކެއް ވާންޖެހެއެވެ.

ކޯޓުން ބޭރު ކައިވެނި: ގާނޫނީ ހުސްކަމެއް

ފަހަކަށް އައިސް ފެންމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް މައްސަލައަކީ، ގާނޫނީ އިމުން ބޭރުގައި، ކޯޓުގައި ރަޖިސްޓްރީ ނުކޮށް ކުރާ ކައިވެނިތަކެވެ. މީގެ ތެރޭގައި ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި ކައިވެނުކުރުމަށް ފަހު ރެޖިސްޓްރީ ނުކުރުން ހިމެނެއެވެ. މިފަދަ ކައިވެނިތައް (ޢުރުފީ ކައިވެނި ނުވަތަ ސިއްރު ކައިވެނި) ކުރުމަށް ފަހު، މައްސަލަ ޖެހި ވަކިވާން ޖެހުމުން، އެއްވެސް ގާނޫނީ ރައްކާތެރިކަމެއް ނުލިބެއެވެ. ކައިވެނި ރަޖިސްޓްރީ ނުކުރުމުން ލިބޭ ދަރިންގެ ނަސަބު ސާބިތުކުރުމަށާއި، އުފަންދުވަހުގެ ސެޓްފިކެޓް ހެދުމަށް ބޮޑެތި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެއެވެ.

މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި، ވަރިވުމަށް ފަހު އަންހެން މީހާއަށް ލިބެންޖެހޭ އިއްދައިގެ ޚަރަދާއި، މުދަލުގެ ބައި އެޅުމުގައި ގާނޫނީ ބުރަދަނެއް ނެތް ކައިވެންޏަކަށް ވުމުން އިންސާފު ހޯދަން އުނދަގޫވެއެވެ. މިއީ ދީނީ ގޮތުންސައްޙަ ކަމަށް ބުނެ ކުރާ ކަމެއް ނަމަވެސް، ގައުމުގެ ގާނޫނުތަކާ ހިލާފު ކަމަކަށް ވާތީ، މިއީ ވަރި ގިނަވުމުގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުގައި ނުހިމެނޭ، އެހެނަސް މުޖުތަމައުގައި ފުނަށް ފެތުރިފައިވާ “ފޮރުވިފައިވާ” ކާރިސާއެކެވެ.

ބަރޯސާވުން ކުޑަވުން

ކުރީ ޒަމާނާ ޚިލާފަށް، މިއަދުގެ ދިވެހި އަންހެނުންނަކީ ތަޢުލީމީ ގޮތުންނާއި ފަންނީ ގޮތުން ގާބިލު ބައެކެވެ. ވަޒީފާ އަދާކޮށްގެން އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވެ ތިބި ބައެކެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ، ކައިވެންޏެއްގައި މައްސަލަ ޖެހުމުން، ހަމައެކަނި “ކާންބޯން ދޭތީ” ނުވަތަ ވަންނާނެ ތަނެއް ނެތިގެން އެ ކައިވެނީގައި ކެތްކޮށްގެން ތިބެން ނުޖެހުމެވެ. މިއީ އަންހެނުންނަށް ލިބުނު ކުރިއެރުމެއް ނަމަވެސް، އިޖުތިމާއީ  ނަޒަރަކުން ބަލާއިރު، މިއީ ވަރީގެ ރޭޓް މަތިވުމަށް މެދުވެރިވާ ސަބަބެއް ކަމަށް ވެސް ބުނެވިދާނެއެވެ. އަންހެނުން ބާރުވެރިވުމާ އެކު، ފިރިހެނުންގެ ސަގާފީ ދައުރަށް ގޮންޖެހުންތަކެއް ކުރިމަތިވެ، ދެމަފިރިންގެ މެދުގައި “ބާރުގެ ކޯޅުން” އުފެދެނީއެވެ.

ސަރުކާރުގެ ސިޔާސަތުތައް

އެކަނި ދަރިން ބަލާ މައިންބަފައިންނަށް އަމާޒުކޮށް އެލްވަނަސް ދިނުމަކީ ވެސް މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ހާއްސަކޮށް އަންހެނުންނަށް ލިބިގެންދިޔަ ހިތްހަމަޖެހުމެކެވެ. މިފަދަ ހާލަތްތަކުގައި ދައުލަތުން ދޭ އެހީ މިހާރު ވަނީ 12،000ރ. އާ ހަމައަށް ބޮޑުކޮށްފައެވެ. މިއީ ވެސް ހައިޖާނު ބޮޑު ދިރިއުޅުމެއްގައި އުޅުމަށް ވުރެ މިނިވަން ވުމަށް އަންހެނުންނަށް ލިބިގެންދިޔަ އިތުރު ހިތްވަރެކެވެ. 

ކުދިންނަށް ހަރަދުކުރުން: 2000 ރުފިޔާގެ ބަހުސް

ވަރިވުމަށް ފަހު އެންމެ ބޮޑު ހިތާމައެއް ތަހައްމަލުކުރަން ޖެހެނީ ކުށެއް ނެތް މައުސޫމު ކުދިންނެވެ. މިހާރުގެ ޤާނޫނީ އޮނިގަނޑު އޮތް ގޮތުން، ކުއްޖަކަށް މަހަކު ދޭންޖެހޭ ހަރަދުގެ އެންމެ ކުޑަ މިންވަރަކީ 2,000 ރުފިޔާއެވެ. މިއީ މިއަދުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު އެކަށީގެންވާ އަދަދެއްތޯ، މިއީ މުޅި ޤައުމުގައި ކުރެވެމުންދާ ބޮޑު ބަހުސެކެވެ.

 ފެމިލީ ކޯޓުން ވަނީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ ފުރަތަމަ 6 މަސް ދުވަހު އެކަނިވެސް ކުދިންގެ ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި 25 މިލިއަން ރުފިޔާ ހޯދައިދީފައެވެ. ނަމަވެސް، މިއީ ކޯޓަށް ހުށަހެޅިގެން ހޯދުނު އަދަދެވެ. ކޯޓަށް ނުގޮސް، ހައްގު ނުލިބި ތިބި އެތައް ބަޔަކު މުޖުތަމައުގައި އެބަތިއްބެވެ. ހާއްސަކޮށް ބައްޕަގެ އާމްދަނީ ސިއްރުކުރުމާއި، ވަޒީފާ ނެތް ކަމަށް ދެއްކުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ކުދިންގެ ހައްގު ހޯދުމަށް އޮތް ބޮޑެތި ހުރަސްތަކެވެ.

ފަރުދާގެ އަނެއް ފަރާތް: ފިރިހެނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަން

ވަރީގެ ވާހަކަ ދެކެވޭއިރު ގިނަ ފަހަރަށް އަލިއަޅުވާލެވެނީ އަންހެނުންނާއި ކުދިންނަށް ލިބޭ ގެއްލުމަށެވެ. ނަމަވެސް، އެމް.އެން.ޔޫ އިން ހަދާފައިވާ “އެކްސްޕްލޮރޭޓަރީ ސްޓަޑީ” އަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ވަރިވުމަށް ފަހު ދިވެހި ފިރިހެނުން ވެސް ބޮޑެތި ނަފްސާނީ އަދި ސިއްޙީ މައްސަލަތަކެއް ތަހައްމަލުކުރެއެވެ.

އެމްއެންޔޫގެ ދިރާސާގައި ބައިވެރިވި ފިރިހެނުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި އާއިލާ ރޫޅި، ގެއިން ނުކުންނަން ޖެހުމުން ކުރިމަތިވާ އެކަނިވެރިކަމާއި، މުޖުތަމައުއިން ކުރިމަތިވާ ފާޑުކިޔުންތަކުގެ ސަބަބުން ޑިޕްރެޝަނަށް މަގުފަހިވެއެވެ. ދިވެހި ފިރިހެނުންނަކީ އާންމުކޮށް ޖަޒުބާތުތައް ފާޅުކުރަން ފަސްޖެހޭ ބަޔަކަށް ވާތީ، އެހީއަށް އެދުމުގެ ބަދަލުގައި އެމީހުން ދަނީ އެތެރެއަށް “ގިނި” ހިފަހައްޓަމުންނެވެ.

ކުދިންގެ ހަޟާނަތު ގިނަ ފަހަރަށް މަންމައަށް ލިބޭތީ، ބައްޕައިންނަށް ކުދިންނާ ބައްދަލުކުރުމަށް ހުރަސްތަކެއް ކުރިމަތިވެއެވެ. ހާއްސަކޮށް ސްކޫލް އިވެންޓްތަކުން ބާކީވުމާއި، ކުދިންނާ ގުޅުން ކެނޑުމަކީ ފިރިހެނުންނަށް ލިބޭ ވަރަށް ބޮޑު ނަފްސާނީ ވޭނެކެވެ.

ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި، ވަރީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ސްޓްރެސްއާ ގުޅިގެން ލޭމައްޗަށް ދިއުމާއި ހިތުގެ ބަލިތައް އަދި ސްޓްރޯކް ޖެހުމުގެ ފުރުސަތު ފިރިހެނުންގެ މެދުގައި އިތުރުވެއެވެ. ވަރިވި ދުވަހުގެ ކުރީ ދުވަހު ހޭނެތިގެން ވެއްޓުނު ފިރިހެނެއްގެ ވާހަކަ ދިރާސާގައި ފާހަގަކޮށްފައިވުމުން، މީގެ ސީރިއަސްކަން އަންގައިދެއެވެ. މިއީ “ސައިލެންޓް ކްރައިސިސް” އެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވިދާނެއެވެ. ފިރިހެނުންގެ ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އެކަށީގެންވާ ސަމާލުކަމެއް ނުދެވިއްޖެ ނަމަ، އޭގެ ނޭދެވޭ އަސަރު މުޅި މުޖުތަމައަށް ކުރާނެއެވެ.

ދީނީ ނަޒަރިއްޔާތު: ޢިލްމުވެރިންގެ ކަންބޮޑުވުން

ރާއްޖޭގެ މަޝްހޫރު ދީނީ ޢިލްމުވެރިން ކަމަށްވާ ޝައިޚް އަލީ ޒައިދު އަދި ޝައިޚް ޝަފީޢު ވަނީ މި މައްސަލައިގެ ނުރައްކާތެރިކަން ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ. ޝައިޚް ޢަލީ ޒައިދު ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި ޒުވާނުންގެ މެދުގައި ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ކައިވެނީގެ މަތިވެރި މަޤްޞަދު އޮޅިފައިވުމަކީ ވަރި ގިނަވުމުގެ އަސްލެވެ. ކެތްތެރިކަން ކުޑަވުމާއި، ރުޅި އަންނަ ކޮންމެ ވަގުތަކު “ވަރި” މި ބަސް ބޭނުންކުރުމަކީ ހިތާމަހުރި ކަމެއް ކަމުގައި އެބޭފުޅުން ފާހަގަކުރައްވައެވެ.

ބައެއް ފަހަރު ދީނީ ނަޞްތައް މާނަކުރުމުގައި ހުރި އޮޅުންތަކުގެ ސަބަބުން ވެސް މައްސަލަ ގޯސްވެއެވެ. މިސާލަކަށް، ފިރިމީހާއަށް ލިބިފައިވާ ވަރިކުރުމުގެ ބާރަކީ ޒިންމާދާރުކަމާ އެކު ބޭނުންކުރަންޖެހޭ އެއްޗެއް ކަމުގައި ވިޔަސް، ބައެއް މީހުން ދެކެނީ އެއީ ހިތަށް އެރި ކޮންމެ ވަގުތަކު ބޭނުންކުރެވޭނެ ހަތިޔާރެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މި ވިސްނުން ބަދަލުކުރުމަށްޓަކައި ދީނީ ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރަންޖެހެއެ

“ހާއްސަ” ފިޔަވަޅުތަކެއްގެ ބޭނުންތެރިކަން

މި ބޮޑު ޤައުމީ މައްސަލަ ޙައްލުކުރުމަށްޓަކައި، އެމް.އެން.ޔޫގެ ދިރާސާއިންނާއި ތަޖުރިބާކާރުން ވަނީ މުހިންމު ލަފާތަކެއް ދެއްވާފައެވެ.

• “ކައިވެނީގެ ހޭލުންތެރިކަމުގެ ޕްރޮގްރާމް” އިސްލާޙުކުރުން: ފެމިލީ ކޯޓުން މިހާރުވެސް ކައިވެނީގެ ކުރިން ފުރިހަމަކުރަންޖެހޭ ޕްރޮގްރާމެއް ހިންގައެވެ. މައިގަނޑު ހަތަރު ބަޔަކަށް (ގާނޫނީ، ސިއްހީ، އިގްތިސާދީ/އިޖުތިމާއީ، އަދި ދީނީ) ބަހާލައިގެން ކުރިއަށް ގެންދާ މި ޕްރޮގްރާމް، މިހާރު އޮތް ގޮތުން އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނުނިކުންނަ ކަމަށް ދިރާސާގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ. ބައިވެރިން ފޫހިވާ ގޮތަށް “ލެކްޗަރ” ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމަލީ ގޮތުން މައްސަލަ ހައްލުކުރާނެ ގޮތްތައް ދަސްކޮށްދިނުމަށް ޕްރޮގްރާމް ބަދަލުކުރަންޖެހެއެވެ.
• ކައުންސެލިންގ ނިޒާމު ހަރުދަނާކުރުން: މިނިސްޓްރީ އޮފް ސޯޝަލް އެންޑް ފެމިލީ ޑިވެލޮޕްމަންޓުން “ފުރަތަމަ އަހަރުގެ ކައުންސެލިންގ” ފަދަ އައު ޕްރޮގްރާމްތައް ފަށަން މަސައްކަތްކުރަމުންދާކަން ފާހަގަކުރެވެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާބެހޭ ގައުމީ ޕްރޮޓޮކޯލްގެ ދަށުން، “ޕޭރެންޓް ޓްރެއިނިންގ” އާއި އާއިލީ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމުގެ ސްކިލްސް ދަސްކޮށްދިނުމަށް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހެއެވެ. މި ހިދުމަތްތައް ހަމައެކަނި މާލެއަށް ހާއްސަނުކޮށް، އަތޮޅުތެރެއަށް ފުޅާކުރުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.
• ގާނޫނީ އަދި އިގްތިސާދީ އިސްލާޙުތައް: ހައުސިންގ: މާލޭގެ ތޮއްޖެހުން ކުޑަކޮށް، ޒުވާން ޖޯޑުތަކަށް އެކަށީގެންވާ އަގެއްގައި ބޯހިޔާވަހިކަން ލިބޭނެ ގޮތް ހެދުމަކީ ވަރި މަދުކުރުމަށް އެޅޭނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ފިޔަވަޅެވެ.
• ނަފަގާގެ ނިޒާމު: ބައްޕަގެ އާމްދަނީއިން ސީދާ ކުދިންގެ ހަރަދު ކެނޑޭނެ ނިޒާމެއް ގާއިމުކުރުމާއި، ނަފަގާގެ މިންވަރު ޒަމާނާ އެއްގޮތަށް ބޮޑުކުރުން މުހިންމެވެ. 
• މަސައްކަތު މާހައުލު: ރިސޯޓު މުވައްޒަފުންނަށް އާއިލާއާ އެކު ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރެވޭނެ ގޮތަށް “ފެމިލީ ފްރެންޑްލީ” ސިޔާސަތުތައް އެކުލަވާލަންޖެހެއެވެ.

ދިވެހިރާއްޖޭގައި ވަރި ގިނަވުމުގެ މައްސަލައަކީ އެއްރެއަކުން ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ މާލޭގެ ކޮންކްރީޓް އިމާރާތްތަކުގެ ތެރޭގައި ތާށިވެފައިވާ ނަފްސާނީ އިޙްސާސްތަކާއި، އިގްތިސާސީ މަޖުބޫރުކަމާއި، ޒަމާންވީ ސަގާފީ އާދަތަކާއި ގުޅިލާމެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. މިއަދުގެ ހާލަތަށް ބަލާއިރު ގައުމުގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާން ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ވީދިފައެވެ. ކޮންމެ އަހަރަކު އެތައް ސަތޭކަ ކައިވެނި ރޫޅި، އެތައް ކުދިންނެއް ބިކަވަމުންދާއިރު، މިއީ “ގައުމީ ކާރިސާއެއް” ގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަންނަން ޖެހެއެވެ. 

މިހާރުން މިހާރަށް ހަރުދަނާ ގާނޫނީ އަދި އިޖުތިމާއީ ހައްލުތަކެއް ބޭނުންވެއެވެ. ހަރަދުގެ ކަންކަން ހަރުދަނާކޮށް، ވަރިއަކީ “ފަސޭހަ” ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އޮތް އޮތުން ނިމުމަކަށް ގެންނަންޖެހެއެވެ. ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކޮށް ކައިވެނީގެ ހަގީގީ މާނަ ޒުވާނުންނަށް ވިސްނައިދޭންޖެހެއެވެ. ބޯހިޔާވަހިކަމާއި ދިރިއުޅުމުގެ އަގު ތިރިކުރުމަށް ސީރިއަސް މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށް، އިގްތިސާދީ ލުއިތައް ހޯދައިދޭންޖެހެއެވެ. މި ފިޔަވަޅުތައް ނާޅައިފި ނަމަ، ގިނީސް ވޯރލްޑް ރެކޯޑުގައި އޮތް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ނަން ފޮހެވުމުގެ ބަދަލުގައި، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޯރާނީ “ރޫޅިފައިވާ އާއިލާތަކެއްގެ ޖަޒީރާ” އެއްގެ ގޮތުގައެވެ.