ދަރީންގެ މުސްތަގުބަލަށް އެންމެންގެ ރަޖިސްޓްރީ މާލެ ސަރަހައްދަށް!

މުސްތަގުބަލު ބަނަ!

ކުޑަ ކުޑަ ރަށަކަށް ބަލަމާ ހިނގާށެވެ. ހދ. ހިރިމަރަދޫގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ އާބާދީ 300 އަށް ވެސް ނާރައެވެ. އެންމެ ފަހުގެ ބޯހިމެނުމުގެ މައުލޫމާތުތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި އެއީ 157 ފިރިހެނުންނާއި 136 އަންހެނުންނެވެ. އޭގެ ފަހުން ވެސް އެތައް ބަޔަކު ރަށް ދޫކޮށް ހިނގައްޖެ އެވެ. އެހެންވީމާ މިހާރު އަދި އެ އަށް ވުރެ ވެސް އާބާދީ މަދުވާނެ އެވެ. ރަށުގައި ގިނައިން ތިބީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި ރަށުގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ ސަރުކާރުގެ އެކި އިދާރާތަކުގެ މަދު މުވައްޒަފުން ކޮޅެކެވެ. ރަށް ދޫކޮށް ދާ  ގާތްގަނޑަކަށް އެންމެންގެ މިސްރާބު ހުރީ ވެރިރަށް މާލަށެވެ. 

ހިރިމަރަދޫގެ އާބާދީ މަދުވުމާއި ރަށުގެ ރައްޔިތުންނަށް ކުރިމަތިވަމުންދާ އެކި ކަހަލަ ދަތިތަކާ ހުރެ މީގެ އެތައް އަހަރެއް ކުރިން ވެސް އެރަށް ފަޅުކުރުމުގެ ވާހަކަ ދެއްކި އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެ ރަށުގައި ތިބި މީހުން ބެލީ ކިރިޔާ ވެސް ގޮތެއް އޮތް ނަމަ ރަށުގައި ތިބެންށެވެ. ނަމަވެސް ލަފާފުރަން އޮތް ދަތިތައް ހައްލުކުރުމަށް ބަނދަރެއް ހަދައި އެ ނޫން ވެސް ތަރައްގީގެ ބައެއް މަޝްރޫއުތައް ހިންގައިގެން ވެސް އާބާދީ ދެމެހެއްޓޭ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. އަހަރުން އަހަރަށް ރަށް ދޫކޮށް ހިޖުރަކުރާ މީހުން ދިޔައީ އިތުރުވަމުންނެވެ. އެންމެ ފަހުން މިދިޔަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެ ރަށު އާބަދީގެ ގިނަ މީހުންގެ އެދުމުގެ މަތިން ސަރުކާރުން މިހާރު ވަނީ އެ ރަށް ރަސްމީކޮށް ފަޅުކުރަން ނިންމާފައެވެ.  އެ ގޮތުން ހިރިމަރަދޫގައި މިހާރު ދިރިއުޅޭ މަދު އާއިލާއެއް އެ އަތޮޅު ހަނިމާދޫ އަށް ބަދަލުކުރަން ސަރުކާރުން ވަނީ ނިންމާފައެވެ. އެ ނިންމުމާ އެއްގޮތަށް ކުރިއަށް އޮތް ލޯކަލް ކައުންސިލް އިންތިހާބު ވެސް އެ ރަށުގައި ނުބާއްވާނެއެވެ. އެ މީހުންނަކީ މިހާރު ހަނިމާދޫ މީހުންނެވެ. ހިރިމަރަދޫ ފަޅުވަނީ އެވެ. މުސްތަގުބަލެއް ނެތަތީއެވެ.

ދިރިއުޅެން އުނދަގޫ!

މިއީ ރާއްޖޭގެ ގިނަ ރަށްތަކަށް ދިމާވެފައި އޮތް މައްސަލައެވެ. އެތައް ރަށެއްގެ އާބާދީ ދުވަހެއް ދުވަހަކަށް ދަނީ ދަށަށެވެ. ހަމައެކަނި އާބާދީ ކުދި ރަށްތަކެއް ނޫނެވެ. ރާއްޖޭގެ އާބާދީ ބޮޑެތި ބައެއް ރަށްތަކުން ވެސް ފެންނަނީ ފަޅު ގެތަކެވެ. މި އެންމެން ދަނީ ކޮންތާކަށް ހެއްޔެވެ؟

ތިޔަ ހީވީ ރަނގަޅަށެވެ. އެނެމެން ބަދަލުވަނީ މާލެއަށެވެ. ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟ މައްސަލައަކީ ކޮބައިކަން އެންމެންނަށް ވެސް އެނގެއެވެ. ހުދު ދޮންވެލީގެ ގޮނޑުދޮށްތަކާއި ރަށްފުށުގެ ސާދާ ދިރިއުޅުން ސޯޝަލް މީޑިއާގައި ހިއްސާކުރަން ވަރަށް ރީއްޗެވެ. އަދި ޗުއްޓީ ހޭދަކޮށްލަން ގޮސް ހިއްސާކުރާ މަންޒަރުތަކުން އެ ތަންތަނުގައި އަބަދަށް ދިރިއުޅެވޭނެ ނަމައޭ ހިތަށް ވެސް އަރައެވެ. އެހެން ނަމަވެސް އެއީ ހަމައެކަނި ފޯޓޯ އާއި ވިޑިއޯތަކަށް ފެންނަ ރީތި ކަމެކެވެ. އެ ރަށްތަކުގައި ދިރިއުޅުމަކީ ފަސޭހަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ސަބަބުތައް ގިނައެވެ. ގޮންޖެހުންތައް ބޮޑެވެ. 

ދައްކަން އޮތީ ޒަމާނުއްސުރެ ދައްކަމުން އައި ވާހަކަތަކެވެ. ރަނގަޅު ސިއްހީ ނިޒާމެއް ނެތެވެ. ކުދި ކުދި ކަންކަމުގައި ވެސް ދުރު ދަތުރުތައް ކުރަންޖެހެއެވެ. މާލެ އަށް އައިސްގެން ނޫނީ ފަރުޖެއްސޭކަށް ނޯވެއެވެ. ޒަމާނީ ތަރައްގީގެ އެހީގައި ރަށްތަކަށް ތައުލީމު ފުޅާވެގެން ދިޔަ ނަމަވެސް އާބާދީ މަދުވުމުން އެއީ ވެސް ފޫބެއްދޭ ކަމަކަށް އޮންނާނީ ނުވެފައެވެ. އެންމެ ބޮޑު ގޮންޖެހުމަކީ އިގްތިސާދީ މަސައްކަތްތައް މަދުވެ، 

އާމްދަނީ ލިބޭނެ ގޮތްތައް އެ ރީތި ރަށްތަކުގައި ނުވަތަ ކައިރި ހިސާބަކުން ވެސް ލިބޭކަށް ނެތެވެ. ރިސޯޓްތަކުން ވަޒީފާތައް ލިބުނަސް ރަށަށް ދާން ވެސް ކޮންމެ ފަހަރަކު އަންނަންޖެހެނީ މާލެ އަށެވެ. ދަތުރު ފަތުރުގެ ނިޒާމު އޮތް ގޮތުން ރިސޯޓްތަކާއި ގުޅިފައި ވަނީ މާލެއާއެވެ. އެހެންކަމުން ދަތުރުފަތުރުގެ އެ ބުރަ އުފުލުމަކީ ވެސް ކުޑަ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެ ސަބަބަާ ހުރެ ރިސޯޓްތަކުގައި އުޅޭ ގިނަ ބަޔަކު ވެސް އެ މީހުންގެ އާއިލާ ބަދަލުކުރަނީ މާލެ ސަރަހައްދަށެވެ. އަވަސް އަވަހަށް އާއިލާ އަށް ޒިޔާރަތްކުރަން ބޭނުން ނަމަ އެ ނޫން ހައްލެއް ނެތަތީއެވެ. 

ވަޒަންވެރިން ގިނަ، ރަޖިސްޓްރީ މަދު!

ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު މާލެ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ އާބާދީގެ ބޮޑު ބަޔަކީ ރަށްރަށުން ހިޖުރަކޮށްފައިވާ މީހުންނެވެ. މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލުން މި މަހު އާންމުކުރި ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުން ނަމަ މާލޭގެ ރަށްވެހިންގެ ގޮތުގައި ދަފްތަރު މީހުންނާ އެކު ރަޖިސްޓްރީގައި ތިބީ 55،500 މީހުންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް 2022 ވަނަ އަހަރު ބޭއްވި ބޯހިމެނުމުގެ ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު ވެސް ބިދޭސީންނާ ނުލައި މާލެ ސަރަަހައްދުގައި 153،000 އަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއުޅެވެ. މިއީ މުޅި ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ 40 ޕަސެންޓަށް ވުރެ ވެސް އިތުރު އަދަދެކެވެ. 

މި ފާއިތުވި ހަތަރު ވަރަކަށް އަހަރުގެ ތެރޭގައި އެވްރެޖްކޮށް ފަސް ވަރަކަށް ޕަސެންޓް އިތުރުވެފައިވާ ކަމަށް ބެލެވޭ އިރު ބިދޭސީން ނުލައި މާލޭ ސަރަހައްދުގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންގެ އަދަދު މިހާރު 200،000 އަށް ވުރެ އިތުރުވާނެ ކަމަށް އަންދާޒާ ކުރެވެއެވެ. އަދި 2054 ވަނަ އަހަރު އަންނަ އިރު ރާއްޖޭގެ އާބާދީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބަޔަށް ވުރެ ބޮޑު އާބާދީއެއް ވަޒަންވެރިވެގެން އުޅޭނީ މާލޭ ސަރަހައްދުގައި ކަމަށް ދާދި މިދާކަށް ދުވަހު ނެޝަނަލް ބިއުރޯ އޮފް ސްޓެޓިކްސް އާއި ޔޫއެންއެފްޕީއޭ ގުޅިގެން ނެރުނު ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައި ވެއެވެ. 

މާލޭގެ ރަށްވެހިންގެ ގޮތުަގައި ރަސްމީކޮށް ނުބެލި ނަމަވެސް ރަށްރަށުން މާލޭގައި ވަޒަންވެރިވެފައިފައިވާ ލައްކައަކަށް ވުރެ ގިނަ މީހުން ދިރިއެބަ އުޅެއެވެ. އެ މީހުންނަކީ ދެން އަނބުރާ ރަށްތަކަށް ދާނެ މީހުންނެއް ނޫނެވެ. މިއީ މާލޭގެ ވަޒަންވެރިންނެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ސުވާލަކީ މި މީހުން މާލޭގައި ރަޖިސްޓްރީ ނުވެ މި ތިބެނީ ކީއްވެ ހެއްޔެވެ؟

ރަށްރަށުގެ މީހުން މިހާރު އެންމެ ގިނަ އެއްތަނަކީ ހުޅުމާލޭގެ ދެވަނަ ފިޔަވަހި ކަމަށް ބެލެވެއެވެ. ހުޅުމާލޭގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ހައުސިން ޑިވެލޮޕްމަންޓް ކޯޕަރޭޝަން (އެޗްޑީސީ) އިން 2022 ވަނަ އަހަރު އާންމު ކުރި ތަފާސް ހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު ހުޅުމާލޭގެ ޖުމްލަ އާބާދީ ގާތްގަނޑަކަށް 92،000 އަށް އަރައެވެ. ސަރުކާރުން އޭރު އަންދާޒާކޮށްފައި ވަނީ ހުޅުމާލޭގައި 230،000 މީހުން އާބާދު ވާނެ ކަމަށެވެ.  އެއީ ފޭސް އެކެއްގައި 87،000 އެއްހާ މީހުން އަދި ފޭސް ދޭއްގައި 143،000 އެއްހާ މީހުން ދިރިއުޅޭ ގޮތަށެވެ. ނަމަވެސް ފޭސް ތިނަކުން އަލަށް ހިއްކި ބަޔާ އެކު މި އަދަދު ކުރިއަށް އޮތްތަނުގައި ވަރަށް ބޮޑުތަން އިތުރުވާނެ އެވެ. އަދި ކުރިން ޕްލޭންގައި ނެތް ނަމަވެސް މިދިޔަ ސަރުކާރުން ހިލޭ ދިން ބިންތަކާ އެކު އާބާދީ އިތުރަށް މައްޗަށް ދާނެއެވެ.

ހުޅުމާލޭގެ އާބާދީ ލައްކައިން ގުނާލެވުނު ނަމަވެސް އެ ރަށުގައި ރަޖިސްޓްރީވެފައި ތިބީ މަދު ބައެކެވެ. ސިޓީ ކައުސިލުން މި މަހު އާންމުކުރި ތަފާސް ހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުން ނަމަ ހުޅުމާލޭގެ ރަސްމީ އާބާދީ 7،500 އަށް ވެސް ނާރައެވެ. 

ދިރިއުޅޭ ތަނެއްގައި ރަޖިސްޓްރީކުރުން މުހިންމު!

އުފަން ރަށުގައި ރަޖިސްޓްރީ އޮތުމަކީ ގިނަ ބަޔަކަށް ފަހުރުވެރި ކަމެކެވެ. އެހެން ނަމަވެސް މިއީ އިދާރީ ކަންކަން ބެލެހެއްޓުމަށް ވެސް އޮތް ހުރަހެކެވެ. ސިޔާސީ ބޭނުމަކަށްޓަކައި އުފަންވި ރަށުގައި ހަމަ އެކަނި ރަޖިސްޓްރީ ބާއްވައިގެން ތިބުމުގެ ބޭނުމެއް ނުވިސްނެއެވެ. އޭގެ ސަބަބުން ލިބޭ ފައިދާ އަށް ވުރެ ގެއްލުން ބޮޑެވެ. މާލޭގެ ވަޒަންވެރިންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކަށް މާލޭގެ ކަންކަމުގައި ބަސް ބުނުމުގެ ފުރުސަތު ނުލިބުމުގެ އަސްލަކީ ވެސް އެއީ އެވެ. އެހެން ނަމަވެސް ތިމާ އާއި ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލައްޓަކައި އެކަން ބަދަލުވާން ޖެހެއެވެ. ތިމާ ދިރިއުޅޭ ތަނެއްގައި ރަޖިސްޓްރީ ވާންޖެހެއެވެ. 

މާލެ އަށް ހިޖުރަކޮށްގެން ތިބި މީހުން މާލޭގެ ރަޖިސްޓްރީގައި ހިމެނުމަށްޓަކައި ކަމާ ބެހޭ އިދާރާތަކުން ވެސް މަސައްކަތްތަކެއް ކުރަން ވެސް އެބަ ޖެހެއެވެ. އަދި ހުޅުމާލެ ފަދަ ތަންތަނުން އަމިއްލަ ފްލެޓް ލިބި ދިރިއުޅުން އެ ތަނަކަށް ބިނާކޮށްފައިވާ މީހުން އެ ތަނެއްގައި ރަޖިސްޓްރީ ވާނެ ގޮތަކަށް ގާނޫނީ އޮނިގަނޑު ވެސް ބަދަލުކުރަން އެބަ ޖެއެވެ. ހިޔާ ފްލެޓްގެ 7،000 ވަރަކަށް ފްލެޓްގައި ދިރިއުޅޭ މީހުންނާއި ވިނަރެސް އާއި އަމިއްލަ އެކި ފްލެޓްތައް ގަނެގެން ތިބި މީހުންނާއި އަދި މިހާރު އާބާދުވަމުން އަންނަ 4،000 ފްލެޓަށް ވެސް އެ ވަންނަނީ މާލޭގެ ވަޒަންވެރިންނެވެ. އެ މީހުން ވެސް އަދި އެ މީހުންގެ ދަރިން ވެސް މުސްތަގުބަލުގައި ވެސް ދިރިއުޅޭނީ މާލޭގައެވެ. އެހެންކަމުން އިދާރީ ގޮތުން ވެސް ދިރިއުޅޭ ތަނެއްގައި ރަސްމީކޮށް ރަށްވެހިވުން މުހިންމެވެ އެވެ. 

މާލޭގައި އެތައް ހާސް ބަޔަކު ވަޒަންވެރިވެގެން ތިބި ނަމަވެސް މާލެ އަށް ރަޖިސްޓްރީވުމަށް ހުރަސްތަކެއް ވެސް އެބަ ހުއްޓެވެ. އިދާރީ ގޮތުން ވެސް އެކަން ވެފައި އޮންނަނީ އުނދަގޫ ކަމަކަށެވެ. އަދި ގިނަ ބަޔަކު އެކަމަށް ސަމާލުކަން ނުދެނީ ވެސް ބުރައެއް އުފުލަން ޖެހޭތީ އެވެ. އެހެންކަމުން މާލޭ ސިޓީ ކައުންސިލުންނާއި ހުޅުމާލޭގެ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ އެޗްޑީސީން ވެސް މި ކަމަށް ހާއްސަ ކެމްޕެއިނެއް އެބަ ފަށަންޖެހެއެވެ. މާލޭގެ ވަޒަންވެރިން ރަޖިސްޓްރީކުރުމުގެ ކެމްޕެއިނެކެވެ. އެއީ ކޮންމެހެން މިހާރު ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. 

މީގެ އިތުރުން ސަރުކާރުތަކުގެ ސިޔާސަތުތައް ވެސް ބާރު އަޅަނީ މާލޭގައި ވަޒަންވެރިވެގެން އުޅޭ ނަމަ މާލޭގައި ރަޖިސްޓްރީވުމަށެވެ. ގޯތި ދޫކުރުމާއި ފްލެޓް ދޫކުރުމުގައި ދިރިއުޅޭ މުއްދަތު ގުނާ އިރު ވެސް އެ ކަންކަމަށް އެބަ ބަލައެވެ. ގޯއްޗާއި ފްލެޓް ލިބުމުގައި މާލޭގައި ރަޖިސްޓްރީ ވެފައި އޮތުމަކީ ލިބޭ އެޑްވާންޓޭޖެކެވެ.މާލޭގައި ދިރިއުޅޭ ނަމަ މާލޭގައި ރަޖިސްޓްރީވުމުން އޮތީ ކޮން ގޯހެއް  ހެއްޔެވެ؟  ދަރިންގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައި ވެސް މިއީ ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ.